Prawosławie i religijna geopolityka

Artykuł pierwotnie ukazał się 7 XI 2018 r. pod tytułem „Православие и религиозная геополитика” na stronie geopolitica.ru. Przetłumaczył Jakub Wieczorek.

Widać, że właśnie geopolityka określa kierunek, w którym zmierza nasz świat. Dyscyplina geopolityki zawiera w sobie podrozdział geokultury. Religia i konfesje znajdują się na poziomie geokultury. Kryzys historyczny, jaki nastąpił 11 października 2018 r. między Konstantynopolitańskim Kościołem Prawosławnym (KKP) i Patriarchatem Moskiewskim (PM), ma charakter polityczny, choć wygląda tak, jakby miał podszewkę religijną. Ten kryzys nosi geopolityczne ślady.

Na tylnym planie majaczą polityka i geopolityka!

Żeby zrozumieć przesłanki danej kwestii, trzeba zwrócić uwagę na wypowiedź ministra spraw zagranicznych Rosji Siergieja Ławrowa: „Konstantynopolitański Kościół Prawosławny, otrzymawszy polecenia z USA, zdecydował się wesprzeć religijne prowokacje na Ukrainie. Oklaski, wybrzmiewające w USA po decyzji patriarchy Bartłomieja, pokazują cele i zamysł tego kraju”. Bezpośredni i pośredni nacisk, który prezydenci USA i Unia Europejska wywierali na Turcję w sprawie KKP, trzeba rozpatrywać właśnie w tym kluczu. Na następny dzień KKP, wbrew traktatowi w Lozannie, nazywa siebie Ekumenicznym (Powszechnym) i wykorzystując ten tytuł w objawieniach skierowanych do swoich metropolitów. Niestety, w czasie procesu wstąpienia Turcji do Unii Europejskiej, władze przymykają na to oczy, a kierownictwo Partii Sprawiedliwości i Rozwoju nawet ten tytuł uznała.

Ukraińska cerkiew oddziela się od Moskwy

Na mocy przyjętego 11 października 2018 r. postanowienia KKP przyznał niezależność kościoła ukraińskiego. Bez względu na to, że od 1686 r. on swą religijną działalność prowadził, będąc zależnym od PM. KKP poszedł jeszcze dalej i zdjął anatemę, nałożoną przez PM na dwóch religijnych przywódców w 1997 roku. W odpowiedzi na te wydarzenia Rosyjski Kościół Prawosławny, na czele z Patriarchą Cyrylem, odbył spotkanie w Mińsku. PM ogłosił, że „wszystkie związki z KKP zostają zerwane i nastąpił rozłam największy w ostatnim tysiącleciu”. To, co nastąpiło, pokazuje, że wszystkie mosty zostały całkowicie spalone. Rosja ogłosiła zakaz dla Rosjan na modlitwę w cerkwiach Turcji i Grecji, w tym w cerkwiach Stambułu, Antiochii, a także że odwiedzenie danych cerkwi będzie grzechem.

Na tle przyłączenia Krymu do Rosji i wsparcia prorosyjskich separatystycznych sił na wschodzie Ukrainy wybór ukraińskiej cerkwi na korzyść KPP, znajdującego się pod wpływem Zachodu i imperializmu, wydaje się manewrem politycznym i geopolitycznym. Ukraina dąży do obniżenia aktywności Rosji w swoim kraju, ustanowiwszy ograniczenia dla prorosyjskiej działalności religijnej. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko przedstawił tę kwestię w parlamencie Ukrainy w kwietniu 2018 r., gdzie podjęto stosowną decyzję. Oprócz tego, ogłosiwszy, że „Rosja, z powodu swojego agresywnego zachowania izoluje się od świata, a teraz do tego jeszcze doszła Cerkiew” – Poroszenko sytuację jeszcze bardziej rozjaśnił.

Proces historyczny

Jeśli rzucimy okiem na historię, po jakimś czasie od zawojowania w 1453 r. przez sułtana Mehmeda II Zdobywcę Stambułu, w okresie panowania Iwana III Moskwa mianowała się Trzecim Rzymem (Rzym, Stambuł, Moskwa). To oznaczało, że Rosja wzięła na siebie odpowiedzialność opiekować się prawosławnymi chrześcijanami na całym świecie. Taka ocena zebrała wielu zwolenników w rosyjskiej elicie. Znamienity rosyjski myśliciel Dugin w swoich książkach często tę kwestię wspomina. Gdy patrzymy na politykę carskiej Rosji w stosunku do Imperium Osmańskiego, widzimy, że carowie ze strony Imperium Osmańskiego otrzymywali pewne koncesje właśnie pod pretekstem ochrony prawosławnych.

Imperium Osmańskie, imperium kosmopolityczne, w okresie swojej potęgi ochraniał i wspierała wpływ KKP, gdy mogła wykorzystywać go dla swoich własnych celów politycznych. W czasie stagnacji, a zwłaszcza upadku Imperium Osmańskiego, zachodnie państwa zdobyły spory wpływ na KKP i wykorzystały Patriarchat przeciwko Imperium Osmańskiego. Ucząc się na błędach Imperium i dostrzegłszy, że KKP wpadł pod kontrolę imperializmu, młoda Republika Turcji przyłączyła intrygancki KKP do administracji dzielnicy Eyüp. Ale kadry, które nie miały możliwości ponosić odpowiedzialność ze strony Republiki, zatrzęsły statusem, przyjętym w Lozannie.

Rezultat i ocena

Wszelkie próby wzmocnienia KKP prowadzą do rezultatów dla Turcji negatywnych. W miarę tego, jak KKP wzrasta na sile, ekumeniczne pretensje zbierają coraz więcej zwolenników. Imperialistyczne centra, które chcą wykorzystywać KKP przeciwko Rosji, będą zwiększać wsparcie dla KKP. Siły, które chcą wziąć pod kontrolę Rosję i cały świat prawosławny, w momencie słabości Turcji przedsięwezmą kroki dla nadania KKP statusu państwowego, takiego, jaki ma Watykan. W tych warunkach współpraca Turcji z Zachodem i imperialistycznymi centrami dla krótkookresowych i przejściowych korzyści może przysporzyć poważne problemy w średnio- i długookresowej perspektywie. Dlatego, żeby obniżyć skuteczność i wpływ KKP, Turcja powinna podjąć wspólne kroki z Rosją. Jednak, aby to zrozumieć, konieczne jest obranie perspektywy geopolitycznej.


© 2018 Ośrodek Polityki Rozumnej. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Powered by Hydejack v8.1.1